تاریخ موسیقی باروک - آثار مونته وردی و پورسل-نویسنده و آموزگار: رابعه رضوی علوی

هاست مخصوص بلاگ ریدر

تاریخ موسیقی دوره باروک - مروری بر آثار مهمترین آهنگسازان باروک - قسمت اول - کلودیو مونته وردی ، هنری پورسل 
نویسنده و آموزگار و گوینده : اینجانب - رابعه رضوی علوی (عسل)
2017 ، سال 1395 خورشیدی ، ایران - تهران
منبع آموزشی : کتاب درک و دریافت موسیقی - اثر : راجر کیمی ین
درود بر یاران. 
در مجموعه نگاشتهای حاضر ، براساس آنچه پیشتر در آرشیو صوتی تابستان 1395 یکتا کانال رسمی تلگرام من، به آموزش و گویندگی اینجانب  ، رابعه رضوی علوی (عسل ) شنیده اید ، برخی از آثار مهمترین آهنگسازان هر دوره از تاریخ موسیقی جهان را پس از پایان مباحث کلی شناخت هر دوره مرور خواهیم کرد.
اکنون در مرور دوره باروک ، نکوتر آن باشد که نخست آهنگساز دوره اول باروک یعنی "کلودیو مونته وردی " و آثارش را بشناسیم که در فاصله سالهای 1567 تا 1643 میانه قرن شانزدهم تا میانه قرن هفدهم میلادی  می زیست . زادگاهش "کرمونا" در کشور ایتالیاست. آهنگسازی که نخست نوازنده ویولا و آواز خوان و سرپرست موسیقی شهر مانتوآ و دربار آن است.اینجا همان شهری است که در نوشتار پیشین بدان اشاره کردم . یعنی شهر اجرای کهن ترین اپرای تاریخ باروک یا همان "ارفئو "( اورفئوس سال 1607) در ابتدای قرن هفدهم ، جایگاه رشد و شکوفایی هنر این آهنگساز به شمار می آید. همچون همیشه ، ناچیز دستمزد این آهنگساز پیشگام باروکی در ابتدا ، راهی دشواری برای پیشرفت او ، پیش رویش نهاده است. با این همه دیری نمی گذرد که وضعیت مادی او با شغل سرپرستی موسیقی کلیسای سن مارکو رو به بهبود می گذارد. این سمت را تا پایان عمر حفظ می کند و در همین راستا به خلق آثار موسیقیایی کلیسایی از یک سو و موسیقی غیرکلیسایی برای دربار می پردازد و از هر دو سو ، به ثروت خویش می افزاید .نخستین تالار اپرای "سان کاسیانو " ونیز یا همانا اولین تالار اپرای همگانی در اروپا ، جایگاه مهمی برای آثار مونته وردی است. از اپراهایش می توان به " تاجگذاری پوپایا " اشاره کرد.  
سبک آفرینش : زبان گویای فاصله تاریخی دو قرن هفدهم و هجدهم در کنار هم است. مادریگال ها ، آثار کلیسایی و اپراهایی ساخته که در ساختارش "باسو کنتینوئو" با سازهای دگر و نوای خوانشگران همره است. سودازدگی ، شور بی پایان و اوج هیجان و دغدغه های انسانی را فراتر از آنچه پیشتر ، بس ملایم تر از آثار او به گوش می رسید را ارائه می کند. آزادمنشانه ترین دیسونانس ها ، نمادی از خشم ، برانگیختگی روح بشر در بیان عمیق ترین حسهای درونی بشر است که از این حیث مونته وردی آهنگسازی موفق در انتقال این حس در آثارش محسوب می شود .
استفاده دقیق از "پستیکاتو " و " ترمولو " به شایستگی کار انتقال این حس را بر عهده دارند . دوازده اپرای بی نظیر دارد که تنها 3 اپرایش به شهرت فزونتر می رسد از آمیختگی هنرمندانه "نمایش و موسیقی " به زیباترین راه و رسم بهره می جوید تا با خطوط صدایی دل انگیز و زبان شیرین ایتالیایی ، ملودی دلنوازی را به گوش شنوندگان اپراهایش رساند. اپرای اورفئوس او که در 1607 آفریده می شود. اورفئوس با تکخوانان و کر و چهل تن از نوازندگان ارکستر بزرگ  در حضور متمولان و ثروتمندان شهر مانتوآ ، اجرایی بی نظیر از یک اسطوره تاریخی به شمار می آید که در آن شخصیت اصلی اورفئوس به جهان مردگان رهسپار می شود تا شاید همسرش ،اوردیکه که به نیش مار سمی ، مرده است را دوباره به جهان بازگرداند. اما در پایان  او را در پرتو نور خورشید  و درخشش آفتاب ، سوی آسمانها و کهکشان می یابد. اصولا اپرای اورفئوی مونته وردی ،آکنده از "رسیتاتیف ها " ،"آریاها" ، " دوئت ها " و "اینترلودها" است . کار ارکستر در اپرای اورفئو ، بیان دراماتیک سیر داستان  و شخصیت های آن است . حسهای درونی هر شخصیت از این نمایش آوازگونه ، با خط آوازی هر کدام از بازیگران و خوانندگان این اپرا ، به روشنی به تصویر کشیده می شود.
"پاساژ" رسیتاتیف "اورفئو" مشهور است چنانکه مونته وردی استادانه از همین راه و رسم برای بیان بدرود جهان و رهسپاری اورفئوس به دنیای مردگان با خطوط آوازی همراهی شونده با باسوکنتینوئوی اجرا شده با ارگ دستی و لوت باس ، بهره می گیرد تا با بافتی "هوموفونیک "، با آوازهایی که تنها به جهت تکمیل هارمونیک موسیقی ، در پس زمینه به گوش می رسد ، و ضرباهنگی کمابیش "بی قاعده و آزاد" دارد که از جهت "بیان عبارات" کوتاه و بلندی یکسانی ندارند ، شوریدگی گوینده را تمام عیار نمایان می سازند .از ایماژهای شاعرانه نیز در این اثر استفاده درست می شود و خوانندگان بخش آوازهای اپرای اورفئو، آنچه در آسمان چون ستارگان و خورشید است در فراز و با صداهای بالاتر و آنچه در زمین و اعماق و مرگ است را به نتهای بم تر می خوانند .
*****
دومین آهنگسازی که می توان از دوره باروک شناخت ، همانا "هنری پورسل " است . او آهنگسازی انگلیسی است که در فاصه سالهای 1659 تا 1695 یا قرن هفدهم میلادی می زیست. زادگاهش لندن است و در ده سالگی سرپرست "خوانندگان گروه همسرای سلطنتی " می شود . در هجده سالگی ، آهنگساز ارکستر زهی ، و کلیسای "وست مینستر " و کمی دیرتر در 1682 ، نوازنده ارگ کلیسای سلطنتی می شود و به آفرینش موسیقی نمایشی درسالهای پایان عمر می پردازد . او شاید تنها آهنگساز مهم باروک به شمار می آید که انگلیسی تبار بوده است .   
فرم آفرینش : آثار کلیسایی ، و غیر کلیسایی ، موسیقی سازی و آوازی و صحنه ای و اپرا می آفریند. اثر " دیدو و آینیاس" (1689) یکی از بی همانندترین آثار اپرایی انگلیسی زبان این دوره از تاریخ موسیقی به شمار می آید. 
در نمایشنامه های موسیقایی پورسل ، آمیزه ای خوش از موسیقی و رقص و آواز و کرال به چشم می خورد و موسیقی آوازی او سراسر معانی خاصی از زبان اوست که با تعابیر واژگان انگلیسی در مفهوم خاص کلمه ، همراه می گردد . آثارش با رسیتاتیف های هوشمندانه با همین واژگان ، تعبیری تازه از این زبان را به گوش شنوندگانش می رساند و ضرباهنگ موسیقی در آثار چالاک و شتابان و سرزنده همسان با "آوازهای فولکوریک انگلیسی تباران " است. از هر دو گونه بافت هوموفونیک و پلی فونیک نیز استفاده می کند تا حتی با دیسونانس هایش ، آثاری شگرف خلق کند. فرم "واریاسیون" به همراه "باس زمینه " در آثار آوازی او مثال زدنی است.
باس زمینه : خط ملودی باس ، به تکرار چندباره نتهایی می پردازد و در مقابل ، خطوط دیگر صدایی بالاتر ، نتها بس افزون ، دگرگون می شوند .نام نتهای تکرارشونده بخش باس را " باسو استیناتو" ( پاینده و استوار و تغییر ناپذیر) نهاده اند. باسواستیناتو ، از چهار نت ساده در یک میزان تا  7 میزان فزونتر را در بر می گیرد. الگوی پاینده و تکرارشونده باسواستیناتو ، وحدت و انسجام اثر را در طول قطعه حفظ می کند و آن سوتر ، خطوط بالاتر ، با ملودیهای آزادتر ، سیلان و دگرگونی به ساختار کلی آن می بخشد.
اثر "دیدو و آینیاس " هنری پورسل (1689) ، مثال روشنی از استفاده دقیق و منطقی از "باسو استیناتو" است.
اپرایی باروکی که برای سازهای زهی و کنتینوئوی کلاوسن آفریده شده  . با نوای خوش خوانندگان زن ، در نقش سولو و تکخوانانش ، و جلوه های بی نظیر رقص و نقش ستودنی گروه کر در بیان شخصیت های نمایش ، سیر داستان را بس دلپذیر بیان می کنند. سراینده لیبرتوی "دیدو و آیناس " ، "نیم تیت " بوده که سروده اش خود ملهم از"انئید منظوم " اثر "ویرژیل" شاعر روم باستان در سالهای 19 -70 پیش از میلاد مسیح" است .    
در مرثیه دیدو "رستاتیفی"  همراه  با "باسو کنتینوئو "  در فرازین سو و اوج اپرا ، به گوش می رسد . "آریایش" بر "نت باس کروماتیک پایین رونده 11 بار تکرارشونده اش "برای بیان اندوه با سبک و سیاق دوره باروک  ، استوار است و خطوط ملودی بالاتر ، با حرکت رهاتر بر پایه خط تکرار شونده اش در بخش صدایی باس با آکوردهایی دیسونانس ،در تمامی فراز و فرودین نتهایش ، آریا را تا بدانجا تداوم می بخشد که در قسمت پایانی با خطوطی که ویلونها ، به شکل کروماتیک پایین رونده می نوازند ، نمایی تراژیک از سرنوشت دیدو را نمایان سازند.
دیدو در کلید سل 3/2 ( با نشانه های سی بمل و می بمل )  پس از سکوتهای 5 میزان نخستین ، چنین می خواند :  سل - لا - سی هر 3 سفید ( ون - آی - ام ، وقتی که من ) در میزان ششم ، سی سفید که با خط اتصال به نت لا سفید وصل شده و در کنارش نت سی سفید بکار در میزان هفتم ( لید ام ، در دل خاک بیاسایم) را می خواند و همراه با او در دو خط دیگر به ترتیب این نتها را می شنویم:
خط دوم همین قسمت در کلید سل ( نشانه های : سی بمل و می بمل ) با همین 5 میزان سکوت نخستین ، با آکورد  3/2 : 
سل - سی - ر هرسه گرد و سل - سی - ر هر سه سفید در میزان ششم و لا- دو - ر هر سه گرد  در کنار نتهای لا- ر سفید  در میزان هفتم ، نت نویسی شده است .
خط باس زمینه هم همین قسمت را در کلید فای خط چهارم با ضرباهنگ 3/2 و نشانه های سی بمل و می بمل در ابتدا چنین اجرا می کند : سل اکتاو پایین تر روی خط اول و سل بین خط چهارم و پنجم هر دو با کشش سفید در میزان نخست  ، فا دیز گرد اکتاو پایین تر چسبیده به خط اول و فا دیز روی خط چهارم هر دو گرد ، فا سفید بکار اکتاو پایین تر و فا بکار سفید در میزان دوم ، می بکار گرد اکتاو پایین روی خط اضافه یکم ، و می بکار گرد بین خط سوم و چهارم  در کنار نتهای می بمل سفید اکتاو پایین تر و می بمل سفید در میزان سوم و ر گرد اکتاو پایین زیر خط اضافه نخست و ر گرد روی خط سوم هر دو گرد به همراه سی اکتاو پایین زیر خط اضافه دوم و سی سفید روی خط دوم در میزان چهارم ،      
نتهای دو اکتاو پایین سفید روی خط اضافه دوم  و دوی سفید بین خط دوم و سوم  و نیز ، ر گرد زیر خط اضافه در اکتاو پایین و نت ر گرد در میزان پنجم که در میزان بعدی به نتهای سل اکتاو پایین تر گرد زیر خط اضافه سوم و سل گرد روی خط نخست  و نت سل سفید در میزان ششم ره می باید و آنگاه فادیز گرد پایین تر چسبیده به خط اول و فا دیز گرد  بر روی خط چهارم در کلید فای خط چهارم و فا بکار سفید پایین تر و فا بکار سفید را زهی ها بس پیانوسیمو می نوازند. 
در بخش دگر ، خط اول با همان نشانه های سی بمل و می بمل در کلید سل : نتهای دو سیاه نقطه دار اکتاو و سی بمل چنگ ، لا سیاه نقطه دار و سل چنگ و فا دیز سیاه نقطه دار که جملگی با خط اتصال بهم پیوسته اند و سل چنگ در میزان یکم ( واژه ه لید این - خفتم ) را می خواند و نت فا دیز گرد و ر سیاه نقطه دار اکتاو و می چنگ اکتاو در میزان دوم ( ارس - می - مای ) را خوانند تا به نتهای ر سیاه نقطه دار اکتاو  و دو چنگ اکتاو و سی سفید نقطه دار با خط اتصال ، رسند و واژه ( رانگ یا خطا) را اجرا کنند  و سپس نت لا سیاه  (کری) در میزان سوم و نت سی گرد ( ادامه واژه کری ایت یعنی ایت ) را در میزان چهارم خوانند .    
خط دوم همین قسمت در کلید سل و نشانه های سی بمل و می بمل : ر سفید - سل گرد اکتاو پااین تر زیر خط اضافه دوم و سل گرد ، دو سفید میانه و نتهای سل و دو سفید با هم در میزان یکم و آنگاه لا اکتاو پایین تر روی خط اضافه دوم و دوی میانی با هم و هر دو گرد و نت ر گرد چسبیده به خط یکم در کنارشان ، و آکورد فا - لا - ر در میزان دوم و سپس ، لا سفید - می سفید و سل گرد اکتاو پایین تر همراه هم و نتهای سی - ر سفید با هم ، و آکورد فا دیز - لا - ر  جملگی سفید در میزان سوم و سرانجام ، سل گرد اکتاو پایین تر و ر سفید در میزان چهارم با هم اجرا می شوند.
خط سوم همین قسمت هم درکلید فای خط چهارم  با نشانه های سی بمل و می بمل ، نتهای می بکار گرد اکتاو پایین تر روی خط اضافه اول و می بکار گرد میان خط سوم و چهارم ، و می بمل سفید  اکتاو پایین و می بمل سفید در میزان یکم  
ر گرد اکتاو پایین زیر خط اول اضافه و ر گرد روی خط سوم و سی سفید اکتاو پایین تر زیر خط اضافه دوم و سی سفید روی خط دوم ، در میزان دوم و نتهای دو اکتاو پایین تر گرد روی خط اضافه دوم و نت دو سفید بین خط دوم وسوم در کنار نتهای ر اکتاو پایین و ر سفید  و ر 2 اکتاو بم تر  و ر یک اکتاو بم تر هر دو بر خطوط اضافی زیرین که دومی بر خط پنجم اضافی پایین تر از کلید فای خط چهارم است ، در میزان سوم ، به واپسین نتها یعنی سل  گرد دو اکتاو پایین تر زیر خط سوم اضافی زیر حامل و سل گرد روی خط نخست در کلید فای خط چهارم ، همراهی اش می کنند.
 
در نوشتار آینده ، "سونات باروک " را خواهیم شناخت و آثار دیگر آهنگسازان باروک ازجمله" آرکانجلو کورلی" و "آنتونیو ویوالدی" را  با یکدگر  مرور خواهیم کرد.
نسخه نوشتاری آموزشهایم را می توانید در یکتا کانال رسمی تلگرامم بشنوید 
نویسنده و آموزگار و گوینده : اینجانب - رابعه رضوی علوی ( عسل)
rabeahrazaviofficial@
rabeahrazavi@

مشخصات

  • منبع: http://vocalistmezzosoprano.persianblog.ir/post/40
  • کلمات کلیدی: اکتاو ,میزان ,موسیقی ,نتهای ,چهارم ,آثار ,اکتاو پایین ,مونته وردی ,سیاه نقطه ,تاریخ موسیقی ,رضوی علوی ,سفید اکتاو پایین ,کروماتیک پایین رونده ,گو
  • در صورتی که این صفحه دارای محتوای مجرمانه است یا درخواست حذف آن را دارید لطفا گزارش دهید.

تبلیغات

محل تبلیغات شما
محل تبلیغات شما

آخرین مطالب این وبلاگ

آخرین ارسال ها

عکس آقای خامنه ای

آخرین جستجو ها